Etnobotanie: planten, mensen en cultuur

Deze cursus biedt een introductie in de etnobotanie, de wetenschap die de relatie tussen mens, plant en cultuur bestudeert. Je zou het kunnen omschrijven als antropologie met planten; het vakgebied vertoont veel raakvlakken met zowel antropologie als plantkunde of biologie. De etnobotanie onderzoekt boeiende vraagstukken, zoals: hoe verhouden menselijke culturen zich tot planten als het gaat om voedsel, medicijnen, kleding, huisvesting en betekenisgeving? Centrale thema's zijn onder meer de bioculturele diversiteit van de wereld, traditionele menselijke kennis en de dekolonisatie van onze relatie met de natuur. De cursus is grotendeels gebaseerd op de MSc-opleiding Etnobotanie aan de University of Kent in Engeland.

Wat gaan we leren?

1. Mensen en planten
Op welke manieren gebruiken mensen planten om in hun behoeften te voorzien? We duiken in de kern van de etnobotanie: de relatie tussen menselijke culturen en planten. We maken kennis met de studie etnobotanie, de fasen van ontwikkeling en de rol van traditionele kennis en ethiek in deze fasen. Een centraal thema vandaag de dag is bioculturele diversiteit en de traditionele ecologische kennis van inheemse volken en lokale culturen; deze kennis kan ons veel oplossingen bieden om weer duurzaam op aarde te leven.

2. Basis van de botanie
Je wordt uitgenodigd om meer te leren over de planten om je heen. Via je wekelijkse project krijg je al enig inzicht in plantendelen en de basisbeginselen van de plantkunde. We bespreken de geschiedenis van de plantkunde en leren hoe we de enorme plantenwereld kunnen ordenen en begrijpen door middel van de basisprincipes van plantentaxonomie en -classificatie. Ook bekijken we kort de belangrijkste plantendelen – wortels, stengels, bladeren, bloemen en vruchten.

3. Geneeskrachtige planten en magie op Madagaskar
Ontdek de fascinerende bioculturele diversiteit van Madagaskar, de thuisbasis van ongeveer 18 etnische groepen en meer dan 82% unieke, endemische vaatplantsoorten. In het voorjaar van 2025 deed ik samen met de lokale Tanjona Association en studenten van de Universiteit van Mahajanga onderzoek naar geneeskrachtige planten. We werkten samen met de inheemse Sakalava, die vaak nog in nauwe verbinding met de natuur leven. Het koninkrijk van de Sakalava heeft een diepe band met de voorouders en de geestenwereld; geneeskrachtige planten worden er zowel voor praktische als voor magische doeleinden gebruikt.

4. Plantintelligentie: een nieuw paradigma
Leer meer over mijn onderzoek naar de geneeskrachtige plant 'piripiri' (Cyperus-soorten) uit de Amazone en de vele magische toepassingen ervan bij de inheemse Shipibo-Konibo in de Peruaanse Amazone, gebaseerd op literatuuronderzoek en veldwerk van Marcos Urquía Maynas. Hoe kijken we in de westerse wereld naar planten en hoe is dit nu aan het veranderen? We bespreken recent onderzoek naar plantintelligentie binnen de westerse wetenschap; communicatie, zintuigen, geheugen, verwantschapsrelaties.

Naast de wekelijkse lessen ontvang je wekelijks een miniproject om je verder in de cursus te verdiepen (1-2 uur). Je ontvangt ook hand-outs van de presentaties en een uitgebreide lijst met bronnen voor als je meer wilt weten.