Politieke filosofie: Mens en Staat - het sociaal contract

Politici wijzen graag op het sociaal contract als de belangrijkste bouwsteen voor de samenleving. Dit ongeschreven contract bepaalt niet alleen hoe we met elkaar omgaan, maar ook hoe de relatie tussen de staat en de mens eruit ziet. Wat voor bescherming mogen wij van de staat verwachten? Wat voor plichten staan daar tegenover? Hoe zou de samenleving eruit zien als het sociaal contract wegvalt? En waar komen deze ideeën eigenlijk vandaan?

Deze vragen staan centraal in deze cursus. In zes sessies van twee uur verdiepen we ons in de invloedrijke politieke filosofie van het sociaal contract. We beginnen met twee denkers die ons denken over de verhouding tussen staat en mens nog altijd vormgeven: Thomas Hobbes en John Locke. Hoewel ze radicaal andere opvattingen hebben over de rol van de staat, zijn beiden cruciaal voor de ontwikkeling van het liberalisme. Vervolgens kijken we naar de meer democratische opvattingen van Jean-Jacques Rousseau. Rousseau is een belangrijke inspiratiebron geweest voor de Franse Revolutie en was zeer invloedrijk in ons denken over democratie. Hierna lezen we de bijzonder invloedrijke theorie van John Rawls. Met zijn boek A Theory of Justice (1971) heeft Rawls eigenhandig de sociaal contracttheorie weer op de kaart heeft gezet en de politieke filosofie fundamenteel veranderd. Desalniettemin was zijn theorie niet zonder kritiek. Met Susan Moller Okin en Charles Mills kijken we in de laatste twee sessies naar de blinde vlekken in de sociaal-contracttraditie en onderzoeken we hoe het contract in werkelijkheid vorm heeft gekregen.

Aan het einde van de cursus heb je inzicht een van de belangrijkste politiek-filosofische stromingen. Je begrijpt hoe mensbeelden ten grondslag liggen aan politieke opvattingen. Daarbij leer je het verschil tussen ideale en non-ideale theorie en het belang van geschiedenis in de politieke filosofie. Ook doe je ervaring op met het lezen van soms ingewikkelde filosofische teksten.

Cursusopbouw

Week 1: Hobbes – Leviathan
Week 2: Locke’s – Second Treatise of Government
Week 3: Rousseau – Het maatschappelijk verdrag
Week 4: John Rawls – Een theorie van rechtvaardigheid
Week 5: Susan Moller Okin – “Forty Acres and a Mule for Women”
Week 6: Charles Mills – The Racial Contract

De cursusmaterialen zullen bestaan uit selecties tekst van de auteur van die week. De cursist kan rekenen op ongeveer tien pagina’s per week. Waar mogelijk zullen we gebruik maken van een Nederlandse vertaling, anders gebruiken we een Engelse versie. De teksten zullen aan het begin van de cursus digitaal worden gedeeld.